Çocuklarda Karar Verme Ve Sorumluluk Alma Becerisini Geliştirmek

Günümüzde anne-babalar; özgüveni gelişmiş, kendi ayakları üzerinde durabilen, kendine yetebilen, kendi kararlarını verip bunları başarı ile uygulayabilen sorumlu ve özgüvenli çocuklar yetiştirmeyi hedeflerler.

Sizce haksızlar mı? Bence bu isteklerinde oldukça haklı olduklarını düşünüyorum

Peki, bu beklentilerini neden gerçekleştiremezler?

Sorumluluk duygusunu geliştirmek için anne-babanın model oluşturması ve çocuğun gösterdiği olumlu davranışları pekiştirmesi gerekir. Peki, bu beklentileri ebeveynler ne kadar gerçekleştirebiliyorlar acaba?

Peki, nedir bu sorumluluk dediğimiz şey?

Sorumluluk; bireyin yaş, cinsiyet ve gelişim düzeyine uygun olarak yüklendiği, yüklenmek zorunda olduğu görevleri yerine getirmesidir.

Bu da büyük ölçüde ona sağlanan fırsatlara ve ebeveyn yaklaşımına bağlıdır.

Bana göre sorumluluk çocukların sabah yataklarından kalkıp yataklarını düzeltmeleri ile başlar. Dört yıl önce lisede dokuzuncu sınıfa devam eden 780 kız-erkek öğrenci üzerinde yapmış olduğumuz bir ankette öğrencilere yönelttiğimiz sabah kalktığınızda yatağınızı toplarmısınız sorusuna evet diyen erkek öğrenci oranı %5 kız öğrenci oranının %40 olduğunu görünce ebeveynlerin çocuklarına sorumluluk kazandırmada ne kadar zorlandıklarını görmüş olduk.

ÇOCUK VE ERGENLERDE SORUMLULUK DUYGUSU KAZANDIRMAK İÇİN YAPILMASI GEREKENLER?

Bireysel farklılıklar söz konusu olsa da sorumluluk kazandırmaya yönelik süreçte bazı “temel ve değişmez” öğeler bulunmaktadır. Bunlar; Bilgilendirme, Takip, Geri bildirim ve Hatırlatmadır. Kısacası Duyduğumu unuturum, gördüğümü hatırlarım, yaptığımı anlarım.

Kişinin yetiştiği ortamda, kendisi için seçim yapma ve yaptığı seçimin sonuçlarından sorumlu olma fırsatı verilmemişse, sorumluluk duygusu gelişemez.

Aile tarafından küçük yaşlardan itibaren, çocuğun yaşına ve cinsiyetine uygun sorumluluklar verilirse, çocukta sorumluluk duygusu gelişir.

Çocuk ve ergenler sorumluluklarını kazanırken yaşları, kişilikleri ve ilgileri dikkate

alınmalıdır.

Çocuğunuza neleri yapabildiğini göstermesi için fırsat tanıyın.

Çocuğunuzun seçim yapmasına izin verin. Bu konularda, çocuğun gösterdiği çabaya saygı duyun. Onu görev ve sorumluluğuyla baş başa bırakın.

Çocuğunuzun yaşı büyüdükçe sorumluluklarını arttırabilir ve aileye karşı olan sorumluluk duygusunu geliştirebilirsiniz

Onun adına düşünmek yerine, kendi başına düşünmesini sağlayın. Sorunu çözmek yerine, kendi sorununu çözmesine ve sonuçlarına katlanmasına fırsat vermeniz, çocuğunuzun sorumluluk duygusunu geliştirecektir.

Çocuğunuzun daha büyük ve önemli sorumluluklar yüklenmeye hazır ve istekli olduğu zamanları kollayınız. Bu sorumlulukları yüklenebilmesi için gerekli olan elverişli ortamlar hazırlayınız.

Yaptırım uygulamaktansa, özendiriniz. Gösterilen başarıyı olduğu kadar, harcanan çabayı da övünüz.

Çocuğunuz sizinle işbirliği yapsa da yapmasa da karşılıksız sevgi ve onay gösterin değer verdiğinizi ve kabul ettiğinizi bilmesini sağlayın.

Unutmayınız ki: Sürekli sorumsuz davranan çocuklar anne babaları tarafından sorumlu davranmalarına izin verilmeyen çocuklardır.

Çocuğunuzun kendi davranışlarının sorumluluğunu almasına ve iyi gitmeyen davranışlarını değiştirmesine fırsat verin.

Çocuğun kırıp dökmesinin ve yaşadığı olumsuz deneyimlerin öğrenmenin gerekli şartı olduğunu unutmayın. Eğitim zayiatı

Çocuğunuzun yaptığı yanlış seçimlerin (hayatını tehlikeye atmadıkça) sonuçlarını yaşamasına izin verin ki onlardan bazı dersler çıkarabilsin.

Çocuğunuza yardım edeyim derken, onun sorumluluğunun gelişmesini engelleyebileceğinizi unutmayın. Eğer işin nasıl yapılabileceğini bilmiyorsa ona işin nasıl yapılacağını gösterin.

Çocuğunuza uygun model oluşturun. Çünkü sorumluluk kazandırmak istediğiniz halde sizin sorumluluklarınızı yerine getirmemeniz onu olumsuz etkileyecektir. İşe yaramayan davranış, inanç ve tutumlarınızı değiştirmeye istekli olun

Çocuğunuz sorumluluklarını yerine getirmediği zaman ne gibi ceza veya yaptırımlarla karşılaşabileceğini söylemek yerine işini bitirdiğinde onu manevi yönden destekleyerek (aferin, çok güzel oldu, teşekkür ederim gibi) güven duygusunun ve sorumluluk bilincinin gelişmesini sağlayın. Sorumluluk üzerine yazılmış mini bir hikâye ile sizleri baş başa bırakıyorum. Hikâyemiz Herkes, Birisi, Herhangi Biri ve Hiç kimse adlı dört kişi hakkında. Yapılması gereken önemli bir iş vardı ve Herkes, Birisi’nin bu işi yapacağından emindi. Gerçi Herhangi Biri’de yapabilirdi, ama Hiç kimse yapmadı. Birisi buna çok kızdı, çünkü iş Herkes’in işiydi. Herkes, Herhangi Biri’nin bu işi yapabileceğini düşünüyordu ama Hiç kimse Herkes’in yapamayacağının farkında değildi. Sonunda Herhangi Biri’nin yapabileceği bir işi Hiç kimse yapmadığı için Herkes, Birisi’ni suçladı.

Kalın sağlıcakla…09.11.2017

Uzman Psk.Dan

Sait ÖZDEMİR

Eğitimci&Yazar-Aile Eğitimi Uzmanı

www.saitozdemir.net

 

 

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.