1. HABERLER

  2. AFRİN - MÜNBİÇ VE BARIŞ PINARI HAREKATI DOSYASI

  3. Milli irade üzerinden 367 gölgesi kalkıyor?
Milli irade üzerinden 367 gölgesi kalkıyor?

Milli irade üzerinden 367 gölgesi kalkıyor?

12 Eylül'de halkoyuna sunulacak referandum paketinde Anayasa Mahkemesi'nin yapısı tamamen değişiyor.Cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde verdiği 367 kararıyla...

A+A-

12 Eylül'de halkoyuna sunulacak referandum paketinde Anayasa Mahkemesi'nin yapısı tamamen değişiyor.

Cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde verdiği 367 kararıyla milli iradenin üzerine vesayet gölgesi düşüren Anayasa Mahkemesi'ne sınırlı da olsa Meclis'in de üye seçmesinin önü açılıyor. Türkiye'nin AİHM kapılarında milyonlarca lira tazminata mahkum olduğu sistem değişiyor. Yeni düzenlemeyle vatandaşlara bireysel başvurma hakkı tanınıyor. Daha önce 'nerede yargılanacağı' belli olmayan Genelkurmay başkanı ve kuvvet komutanlarının Yüce Divan da yargılanmasının yolu açılıyor.

GÖREV ve YETKİLER

MADDE 148 ... Bireysel başvuruları karar bağlar... Anayasa Mahkemesi Cumhurbaşkanını, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanını , Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcıvekilini, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları ile Jandarma Genel Komutanı da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanırlar. Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcıvekili yapar. ...Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır. Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz. Bireysel başvuruya ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

ÇALIŞMA ve YARGILAMA USULÜ

MADDE 149. Anayasa Mahkemesi, iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışır. Bölümler, başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az oniki üye ile toplanır. Bölümler ve Genel Kurul, kararlarını salt çoğunlukla alır. Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi için komisyonlar oluşturulabilir. Siyasî partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara Genel Kurulca bakılır, bireysel başvurular ise bölümlerce karara bağlanır.

** Anayasa Mahkemesi'nin 'çalışma ve yargılama usulü' ile görev ve yetkilerini' oluşturan 148. ve 149. maddeleri büyük ölçüde değişikliğe uğradı. İki daire halinde çalışacak olan Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolu açılıyor.

Prof. Dr. Mustafa ŞENTOP:

Üye seçiminde Meclis daha etkin olmalı

Anayasa mahkemelerine yasama organı tarafından üye seçilmeyen tek ülke Türkiye'dir. Avrupa modeli anayasa mahkemesi sisteminin benimsendiği ülkelerin tamamında üyeler ya sadece yasama organının seçimiyle ya da içinde yasama organının seçtiklerinin de bulunduğu karma modelle belirlenmektedir. Almanya'da, 8 üye Bundestag (Federal Millet Meclisi), 8 üye ise Bundesrat (Federal Senato) tarafından; Belçika'da üyeler Temsilciler Meclisi ve Senato tarafından; Bulgaristan'da 12 üyeden 4'ü meclis, 4'ü Yargıtay ve Danıştay tarafından, kalan 4'ü ise cumhurbaşkanınca atanmaktadır. Rusya da bile, mahkeme üyelerinin tamamı devlet başkanı tarafından atanırken, yasama organının onayı aranmaktadır.

Türkiye'de 1961 'den 1982'ye kadar Anayasa Mahkemesi üyelerinin üçte biri TBMM tarafından seçilmiştir. Yani yasama organının üye seçmesi yirmi yıl gibi bir süre Türkiye'de de uygulanmıştır. Bazı kesimler, bu uygulamayı yorumlarken, bu usul denenmiş ama vazgeçilmiştir, şeklinde tamamen yüzeysel bir itiraz üretmektedirler. 1982 Anayasasında, önceki bazı düzenlemelerden vazgeçilmiş olmasının, uygulamada yaşanan sorunlardan kaynaklandığı varsayımına dayanan bu değerlendirme gerçeği yansıtmamaktadır. Bu sadece 12 Eylül darbesini yapanların gerekçe-sidir.1982 yılında hazırlanmış olan Anayasa Önerisi'nde, 1961 Anayasasında olduğu gibi, Anayasa Mahkemesi üyelerinin yine üçte birinin TBMM tarafından seçilmesi öngörülmektedir. Demek ki, uygulamada sorunlar yaşandığı iddiası, 12 Eylül darbesini yapanlar dışındaki başka kimselerce paylaşılmamaktadır.

Emekli Cumhuriyet Başsavcısı Reşat PETEK:

Vesayet görüntüsü sona erecek

Anayasa Mahkemesi, son zamanlarda verdiği bazı kararlarıyla kendini millet iradesinin ve TBMM'nin üstünde bir vesayet kurumu olarak görmeye başlamıştır. Anayasal bütün kurumlarda demokratik meşruiyet aranması demokratik hukuk devletlerinin olmazsa olmaz kuralıdır. Kurucu irade, asıl unsur halktır, halkın iradesidir. AYMye kısmen de olsa TBMM'nin üye seçmesi yolunun açılması önemli bir değişikliktir. AYM'de kişisel başvuru hakkının tanınması da hukuk devletlerinde olması gereken olumlu düzenlemelerdir. Genelkurmay başkanının, kuvvet komutanlarının ve Jandarma genel komutanının Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahke-mesi'nde yargılanması kabul edildi, yeni anayasa değişiklik paketinde. Bu bir taraftan iyi bir gelişme. Ama Genelkurmay başkanı ve özellikle Jandarma genel komutanına İçişleri Bakanı'nın emrinde çalışan bir komutana bakanla ve cumhurbaşkanıyla ve başbakanla eşit statüde yüce divanda yargılanma ayrıcalığının verilmesi de çok doğru değil. Halbuki bu Emniyet genel müdürü nerede yargılanıyorsa aynı statüde yargılama olmalıydı.

Prof. Dr. Yusuf Şevki HAKYEMEZ:

Mahkeme çoğulcu bir yapıya kavuşuyor

Anayasa Mahkemesinin(AYM) üye sayısı 17'ye yükseltilerek yedek üyelik statüsüne son verilmektedir. Yoğun iş yükü altında çalışan Mahkemenin üye sayısının artırılması bir zorunluluktan kaynaklanmaktadır. Uygulamada işlevsel olmayan yedek üyelik statüsüne son verilmesi fevkalade isabetli bir adımdır. Oluşumla ilgili en önemli yenilik AYM'nin üye sayısının artırılmış olması ve çoğulcu bir yapının gelmiş olmasıdır. Bu sayesinde farklı görüşlerin temsiline daha fazla imkân sağlanmış olacaktır.

AYM üyelerinin görev süresinin 12 yılla sınırlandırılması isabetli yeniliklerden bir diğeridir. Aşırı uzun ve aşırı kısa görev süresinin anayasa yargısı bağlamında sorunlara yol açmakta olduğu dikkate alındığında, görev süresinin sabitlen-mesi ile bu biçimdeki eleştiriler sona erecektir. Değişiklikle, AYM 2 daire ve 1 genel kurul biçiminde çalışacak. Bu sistemle bireysel başvuruların karara bağlanması daha pratik olacak. Bireyler, AİHS kapsamında hukuk ihlaline uğradığında AYM'ye başvurabilecek. Böylece bireyler AHİM'e gitmeden haklarını ülke içinde arayabilecek. Anayasa değişikliklerinin iptali, siyasi partilerin kapatılması ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için 3/2 koşulu getirilecek. Bu düzenleme siyaseti rahatlatacak sonuçlar doğuracak. 

 BUGÜN

 

Önceki ve Sonraki Haberler

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.