İsmail Cengiz: Türkistan’ın Yükselen Yıldızı : Ö z b e k i s t a n

İsmail Cengiz: Türkistan’ın Yükselen Yıldızı : Ö z b e k i s t a n

1991-1994 yıllarında yani 34 yıl önce Özbekistan’daydım, yaklaşık 3,5 yıl Taşkent’te yaşadım. O yıllarda görev icabı Azerbaycan dahil bütün Türkistan Cumhuriyetlerinde bulundum. Dolayısıyla kardeş Cumhuriyetlerin bağımsızlık öncesini de, ilk günlerini de, sonrasını da bütün sıkıntıları, sevinçleri ve heyecanları ile birlikte yaşayarak gördüm.

Bağımsızlığın ilk yıllarında gördüğümüz; nüfusu, geleneksel kültürü, inançları ile Özbekistan, Türkistan coğrafyasının lokomotif ülkesi konumundaydı. Ancak uzun bir süre ülkede yaşanan iç çekişmeler ve yanlış yönetim tarzı, Özbekistan’ın gelişmesi ve kalkınmasını engellemişti. Bu süre zarfında yeraltı madenleri ve enerji bakımından zengin kaynaklara sahip olan Kazakistan ekonomik alanda kalkınarak, Türkistan Cumhuriyetleri arasında birinci sırada yer almayı başardı.

Nitekim GSYİH’na göre sıraladığımızda Kazakistan’ın 320 milyar dolar ile ilk sırada yer aldığı, Özbekistan’ın ise 159 milyar dolar ile ikinci sırada yer aldığı görülmekte.

Oysa Özbekistan bağımsızlığın ilk yıllarında bütün Türkistan Cumhuriyetlerinin toplam nüfusunun %23’ne sahipti. Ne var ki nüfusuna oranla Özbekistan istenilen ekonomik kalkınmayı gerçekleştiremedi.

Ancak Kerimov sonrası Şavkat Mirziyoyev başkanlığındaki Özbekistan’ın her alanda başlattığı kalkınma hamlesi ile ciddi mesafeler almaya başladığı görülmektedir.

Son bir yıl içinde başta ABD olmak üzere AB ülkelerinin, Japonya, Kore ve Hindistan’ın Orta Asya bölgesine özellikle Özbekistan’a yönelik artan ilgileri, başkent Taşkent’i Türkistan coğrafyasının esas merkezi olduğu gerçeğini hatırlatmakta.

Türk halklarının merkezi vatanı olan Türkistan coğrafyası; doğuda, Çin’in egemenliği altındaki Doğu Türkistan, batıda Hazar Denizi ve kuzeyde Kazakistan bozkırları ile güneyde Afganistan ve İran’ın kuzey kesimleri arasındaki geniş sahayı içine alır. Yaklaşık 38 milyon nüfusu ile Özbekistan, 5,5 milyon km2 genişliğindeki Türkistan coğrafyasının merkezinde yer alır. Her ne kadar ekonomik anlamda Kazakistan’ın çok gerisinde kalmasına rağmen Özbekistan, tarihi geçmişi ve zengin medeniyeti ile her bakımdan Türkistan coğrafyasına siyasi liderlik yapabilecek kapasite ve kabiliyete sahip bir ülkedir.

Ancak ülkenin tanıtımı konusunda hala “yetersiz” kalındığını düşünüyorum. Parlamento seçimlerine ve bazı önemli uluslararası ve yerel etkinliklere “yüreğinde Özbek sevdası” olmayan yanlış kişilerin konsolosluklar aracılığı ile davet ettirilmesinin de ülke tanıtımını olumsuz etkilediğini düşünüyorum. Bu noktada Konsolosların, Büyükelçilerin daha seçici olması ve diasporadaki ilgili kanaat önderleri ve kurumlarla istişarede bulunmasında fayda var.

Özbekistan’da hem tanıtım hem de liderlik için gerekli olan her şey mevcut. Çoğunluğu Türk olan 40 milyona yakın dinamik nüfus var. Tarihi, zengin geçmiş var, medeniyet var. Karahanlılar, Selçuklular, Timur Devleti, Harzemşahlılar bu coğrafyada doğmuş. Dünyada görülmesi gereken; Hive (Harezm), Semerkant ve Buhara şehirleri de bu ülke sınırları içinde yer almakta. Verimli topraklara sahip. Kendine yeterli enerji kaynakları var. Pamuk ve altın üretiminde dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer almakta. Bakır ve uranyum üretiminde de zengin kaynaklara sahip. Bütün bu özellikleri ile 3 trilyon dolar değerinde yeraltı kaynaklarına sahip Özbekistan dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri durumunda.

Tüm bu özellikleri ile Şavkat Mirziyoyev liderliğindeki Özbekistan’ın, kısa sürede yalnız Türkistan coğrafyasının değil, belki de Asya’nın yükselen yıldızı olduğunu söyleyebiliriz.

Son bir yıl içinde Taşkent ve Semerkant’ta yapılan;

AB ülkelerinin üst düzey yöneticilerinin katılımıyla Orta Asya – Avrupa Birliği Zirvesi

Orta Asya-Körfez Arap Ülkeleri Konseyi 2. Liderler Zirvesi

Semerkant’ta Şanghay İşbirliği Örgütü Liderler Zirvesi

Türk Devletler Teşkilatı TDT Devlet Başkanları Zirvesi

Türk Devletler Teşkilatı TDT Tarım Bakanları Zirvesi

Orta Asya-ABD (C5+1) Dışişleri Bakanları Diyaloğu

5. Uluslararası Taşkent Yatırım Forumu

UNESCO Genel Konferansı 43. Semerkant Oturumu

Uluslararası Taşkent Yatırım Forumu (TIIF-2026)

gibi bir dizi toplantı, forum ve etkinlikler Özbekistan’ı zirveye taşımış durumda.

Bu fırsat en iyi şekilde değerlendirilmeli, Türkistan coğrafyasındaki kardeş Cumhuriyetler gerekirse güçlerini birleştirerek birbirlerine destek olmalıdır.

Kazakistan ve Özbekistan dönüşümlü olarak kardeş cumhuriyetler arasındaki işbirliğini yönetebilir.

Özetle orkestra mevcut, orkestrayı yönetecek şefe ihtiyaç var.

Özbekistan’ı 32 yıldır görmedim. 32 yıldır müthiş değişimlere sahne olduğunu görmesem de biliyorum. Kısmetse ilk fırsatta eşimle Özbekistan’ı karış karış dolaşmak, hasret gidermek ve 30 yılda olan değişiklikleri görmek ve kamuoyu ile paylaşmak istiyorum.

www.sonsaat.com.tr