Dinde Zorluk Yoksa Kemalizm'de Bu Zorlama Nedir?

İnsan doğar, yaşar ve ölür. İnsanı anlamlı ve değerli kılan ilkeli nitelikli bir yaşam takva ve ahlaki duruşudur; ancak nihayetinde konumu, kurumu, makamı, rütbesi veya ekonomik gücü ne olursa olsun her insan ölümlüdür.

Mustafa Kemal'in veciz ifadesiyle, "Benim naçiz vücudum, elbet bir gün toprak olacaktır." Yani her insan gibi o da bu dünyadan geçip gitmiş toprak olmuştur.

​İslam dini, kişileri kutsamayı reddeder; ölüler için ne yapılması gerektiğini, onların arkasından nasıl dua edileceğini açıklar. Ancak toplumsal hayatımızda, özellikle 10 Kasım tarihlerinde, inancımızda yer almayan ve ölüye hiçbir faydası olmayan şekilsel törenlere ve ritüellere şahit olunmakta; kimi zaman bu uygulamalar topluma kolektif bir zorunluluk olarak yansıtılmaktadır.

​Bunun en somut örneklerinden biri, her yıl 10 Kasım'da yaşanan uygulamalardır. Saat 09:05'te hayatın durdurulması, sirenler eşliğinde araçların ve insanların olduğu yerde kalmaya zorlanması gibi manzaralar ortaya çıkmaktadır.

Adana baraj yolunda Saat 09.05'te yolda yürüyen bir vatandaşımıza "Sen nasıl esas duruşa geçmiyorsun?" diyerek fiili saldırı haberini okuduk. Böyle bir anlayış, böyle bir dayatma kabul edilebilir mi?

Yine aynı zihniyet; camiye gelmez, cemaatle dua etmez, Kur’an okumaz ama aklınca camiye ve cemaate ayar verir: "Niye anmadınız, niye dua etmediniz?"

​İçimizde sıklıkla şahit oluyoruz; bu kişilerin birçoğu kendi anne babasının mezarının yerini dahi bilmez, gidip bir kez olsun ziyaret etmez. Hal böyleyken, ölüler üzerinden yapılan bu tür ritüeller samimi bir anmadan ziyade bilinçli ve ideolojik bir dayatmaya dönüşmektedir.

​Bu tablo karşısında haklı olarak şu soru akla gelmektedir: İslam dini için sıkça vurgulanan "Dinde zorlama yoktur" kuralı evrensel bir ilkeyse, peki aynı tolerans ve özgürlük anlayışı toplumsal ve kamusal alan düzenlemelerinde ne ölçüde gözetilmektedir? Topluma dayatılan bu tür şekilsel ve mecburi ritüeller, bireysel vicdan ve inanç özgürlüğü ile ne ölçüde bağdaşmaktadır?
​

Elbette dünyada ve tarihte farklı inanç biçimleri, liderlere veya figürlere duyulan farklı sevgi yansımaları görülebilir. Kimi çevreler için bir lider, neredeyse kutsanan veya tabulaştırılan bir konuma getirilebilir. Ancak bu durum, kişilerin kendi iç dünyalarında yaşadığı bir tercihtir ve bunu kanunlarla ya da baskıyla başkalarına dayatmamaları gerekir.

Herkes kendi inandığı değerleri kendi hayatında yaşayabilir; ancak kendi kutsallarını, hal ve hareketlerini başkalarına empoze edemez. Bugün hukuki düzenlemeler bağlamında bakıldığında, ilahi dinlerin kutsalları dahi bu tür cezai koruma kanunlarının kapsamına girmezken, tarihi şahsiyetlerin korunması adına bireysel özgürlüklerin kısıtlanması tartışmalı bir husus olarak durmaktadır.
​

Artık bu tür dayatmalardan ve şekilcilikten kesinlikle vazgeçilmelidir. Herkes haddini ve sınırını bilmeli, kimse kendi hayat tarzını başkalarına zorla kabul ettirmeye kalkışmamalıdır. Geçmişte okullarda da benzeri zorlamalara şahit olunmuştur; nitekim "saygı" veya "anma" adı altında çocukların istemedikleri şekilsel davranışlara yönlendirildiği durumlar eleştiri konusu olmuştur.

​Nihayetinde Mustafa Kemal de bir insandır; doğmuş, yaşamış ve vefat etmiştir. Birileri sevebilir, benimseyebilir; birileri de eleştirebilir veya mesafeli durabilir. Bunun için bir dayatmaya gerek yoktur.

Sevenlere "niye seviyorsun" diyemeyeceğimiz gibi, sevmeyenlere de karışmamak ve saygı duymak gerekir. Nitekim bu hoşgörü ve serbestlik ilkesi dinî önderler ve peygamberler için bile geçerlidir; hakaret edilmediği ve başkalarının haklarına müdahale edilmediği sürece herkesin inancını veya sevgisini yaşama ya da redetme hürriyeti esastır. Önemli olan, kimsenin kimseye tahakküm kurmadığı, herkesin kendi vicdanıyla baş başa kaldığı ortak bir özgürlük zeminini korumaktır.