Belgesellerimde, köşe yazılarımda siyasi ve tarihi / sosyolojik olguları irdelerken ‘tarihi kadrolaşma’ olgusunu da yer yer anlatmışımdır.

Günümüzün modern sivil toplum kuruluşlarının (STK) kurumsal, profesyonel ve stratejik işleyişine giden yolu kısaca şöyle açıklayabiliriz:

Cumhuriyet’in ilk yıllarında baskı ve imkansızlıklar altında tamamen "şahıs odaklı ve gizli/sivil" yürütülen irşad, eğitim ve dayanışma halkaları; zamanla kurumsallaşarak bugünkü devasa vakıf, dernek ve sendika yapılarına evrilmiştir.

Sözkonusu tarihsel kadrolaşmanın modern STK'ların kurumsal ve profesyonel işleyişine evrilme süreci şu aşamalarla açıklanabilir:

Şahıs Odaklı Yapılardan Kurumsal Tüzel Kişiliklere Geçiş:

1. Geleneksel Dönem (Tekke/Halka): Sami Efendi veya Mehmet Zahit Kotku döneminde sosyopolitik faaliyetler, resmi yasaklar nedeniyle bir dergâh hiyerarşisi veya evlerdeki gayriresmi sohbet halkaları üzerinden yürütülüyordu. Güç ve otorite tamamen liderin şahsına (karizmasına) bağlıydı.

2.Modern STK Evrilmesi: Bu halkalardan yetişen eğitimli ve bürokrat kadrolar, 1970'lerden itibaren bu yapıları yasal dernek ve vakıflara dönüştürdü. Günümüzde bu miras; profesyonel yönetim kurulları, genel kurullar, şubeler ve resmi denetim mekanizmalarıyla işleyen modern hukukî tüzel kişiliklere (Örn: İlim Yayma Vakfı, İHH, TÜRGEV, SETA gibi) evrilmiştir.

İrşaddan "Proje Bazlı Ve Profesyonel" Hizmete Evrilmesi:

1.Geleneksel Dönem (Gönüllülük): Klasik dönemde faaliyetler, insani ve manevi saiklerle, tamamen gönüllülük esasına dayalı ve programsız "hizmet" anlayışıyla yapılıyordu.

2.Modern STK Evrilmesi: Geçmişteki o adanmışlık ve kadro yetiştirme şuuru, bugünkü STK'larda profesyonel insan kaynakları yönetimine dönüşmüştür.

Günümüz muhafazakar STK'ları; maaşlı uzmanlar, halkla ilişkiler (PR) departmanları, uluslararası fon yönetimi, stratejik planlama raporları ve proje bazlı (kamu yararına) çalışan büyük kurumlardır. Yani "hasbi" (gönüllü) ruh, "profesyonel" tekniklerle birleştirilmiştir.

Sektörel Uzmanlaşma Ve Ağ (Network) Yapıları

1.Geleneksel Dönem (Bütüncül Yapı): Eski cemaat veya aydın halkaları; eğitimi de, ticareti de, siyasi yönlendirmeyi de, sosyal yardımı da tek bir merkezden (liderin etrafında) çözmeye çalışıyordu.

2.Modern STK Evrilmesi: Mehmet Zahit Kotku belgeselinde anlattığım "üniversitelileri mühendisliğe ve üretime yönlendirme" stratejisi, bugün sektörel uzmanlaşmayı doğurmuştur. Tek bir büyük yapı yerine, aynı kökten beslenen ama farklı alanlarda uzmanlaşmış STK ağları kurulmuştur:

a)İş Dünyası: MÜSİAD, ASKON (Ekonomik ve ticari örgütlenme)

b)İnsani Yardım: İHH, Cansuyu, Sadakataşı (Küresel yardım operasyonları)

c)Eğitim/Gençlik: TÜGVA, TÜRGEV, Ensar Vakfı (Öğrenci yurtları ve burs mekanizmaları)

d)Düşünce Kuruluşları: SETA, İlke Vakfı (Raporlama ve strateji üretimi)

Küreselleşme Ve Sınır Ötesi Organizasyon Yeteneği

Geleneksel Dönem (Yerellik): Cumhuriyet dönemi dindar önderleri, ağırlıklı olarak yerel/ulusal ölçekte hayatta kalma ve kimliği muhafaza etme mücadelesi veriyordu.
Modern STK Evrilmesi: "Hakikat Medeniyeti" olarak tanımladığım evrensel vizyon, bugünkü STK'ların küresel aktörler haline gelmesini sağlamıştır.

Bugün Türkiye merkezli muhafazakar STK'lar, sadece yurt içinde değil; Afrika'dan Balkanlar'a, Gazze'den Arakan'a kadar geniş bir coğrafyada uluslararası diplomasi yürüten, Birleşmiş Milletler ile akredite çalışan, küresel ölçekte lojistik ve kriz yönetimi kabiliyetine sahip profesyonel aygıtlara dönüşmüştür.

‘Tarihi Kadrolaşma’ Açısından Bakış:

Geçmişteki bir lider çevresinde gelişen ve cemaat halinde yapılanan tarihsel kadrolar, geçmişte ektikleri tohumlarla bugünün sivil toplum düzenini inşa etmişlerdir.

Dünün gizli dini halkanın içinde yetişen "mühendis, bürokrat ve adanmış gençlik", bugünün dünyasında devlet mekanizmalarıyla entegre çalışan, uluslararası standartlarda kurumsal yönetime sahip ve profesyonel bütçeler yöneten devasa bir sivil güç alanına dönüşmüştür.

Mustafa Yürekli / Haber7