Medine'de Peygamber Mescidi'nin Kıble Duvarında Hatlar

Mescid-i Nebevî’nin Kıble duvarının iç kısmı, Selam Kapısı’ndan itibaren “Selamlama yolu”dur. Bunun için, Peygamber Efendimiz’in huzuruna varırken, iç huzûru yükseltecek dekor, tezyinat ve süslemeler, bu duvar üzerinde, Kıble duvarı üzerinde temerküz ettirilmiştir. Bunlar Osmanlı süsleme sanatının zirve eserleridir. Hatlar da bu cümledendir. Kıble duvarındaki hatlar, Selam Kapısı’ndan başlar. Yeni açılan Bakî’ Kapısı’na kadar devam eder. Seyredenleri büyüleyen bu hatlar dört sıra şerit kuşak oluşturmaktadır.

a-Yukardan birinci hat kuşağı, 40 cm. genişliğinde olup, duvar boyunca devam etmektedir. Taş üzerine, yontma-işleme usulü ile yazılan bu hatların zemini yeşil boyalı olup, hatların üzeri altın suyu ile yaldızlanmıştır.

b-İkinci hat kuşağı da Selam Kapısı’ndan başlayıp, Baki Kapısı’na kadar devam etmektedir. Bu hattın zemini ahşap olup, ahşap üzerine yontma suretiyle yazılmıştır. Kırmızı zemin üzerine, altın yaldızlı harflerle yazılmıştır. Birinci kuşakta olduğu gibi muhtelif surelerden ayetler, bazen aralara besmele yazılarak, bazen yazılmadan işlenmişlerdir. Ahşap üzerinde bu kadar uzun hat, hat sanat tarihinin nadir eserlerindendir.

c-Üçüncü hat kuşağı da, birinci hat kuşağı gibi taş üzerine kabartma harflerle yazılmıştır. Bu kuşakta önce besmeleler ile ayrılan muhtelif ayetler yazıldıktan sonra, Feth Suresi başından sonuna kadar yazılmıştır.

d-Dördüncü sıra Peygamber Efendimiz’in isimleri ve Salavatlar kuşağıdır. Peygamber Efendimiz’in isimlerinin yazılı olduğu panolar, 40 cm. X 25cm. ebadında olup, kırmızı zemin üzerine altın suyu ile yazılmıştır. Her panoda Peygamber Efendimiz’in iki ismi kayıtlıdır.Bu şekilde 101 pano vardır, isim panoları arasında 20 cm. kutrunda, yuvarlak, yeşil zemin üzerinde “Sallellahü Aleyhi ve Selem” salevâtı yazılıdır. İsimlerden bazıları Peygamber Efendimiz’in sıfatlarından mülhemdir. Bu yazılar, hizmet Kapısı üzerinde ve Mihrab üzerinde de devam etmektedir.

Yazılar, istifli celî sülüs hatlarla yazılmıştır. Bu enfes yazıların hattatı Abdullah Zühdî Efendi’dir. Hattat Abdullah Zühdî Efendi’nin isim kaydı (tevkîi) üçüncü kuşağın sonundadır. ABDULLAH ZÜHDİ EFENDİ Kütahyalı olup, hattı İSTANBUL'da öğrenmiş, yüzlerce hattat arasından seçilmiştir. bu yazıları yazdığında 24 yaşındaydı.

NOT 1-İSTİFLİ CELÎ SÜLÜS HAT: Sülüs; yuvarlak karakterli harfler demektir. Celî tabiri, harflerin geniş alanlara büyükçe yazılmasına; istifli tabiri de, harflerin belli bir sanat anlayışı ile üst üste bindirilmesidir. Osmanlılarda duvar süslemeciliğinde genellikle istifli celî sülüs hat kullanılmıştır.

NOT 2- TÜRKİYE DİYANET VAKFI TATAFINDAN İKİ BASKISI YAPILAN "PEYGAMBER ŞEHRİ MEDİNE-İ MÜNEVVERE" İSİMLİ ESERİMDEN NAKLEN

FOTOĞRAF: İrfan Küçükköy