"Ayrı Düşündüler, Ayrılmadılar: Âkif ve Kuntay"

"Ayrı Düşündüler, Ayrılmadılar: Âkif ve Kuntay"
Biri dindar bir şair, öteki Batı'ya dönük bir aydındı. Aynı fikirde değillerdi, ama aynı sofrada otuz üç yıl oturdular. Mithat Cemal Kuntay'ın Mehmed Âkif kitabı bir şairin hayatını anlatıyor, aynı zamanda bugün en çok ihtiyaç duyduğumuz şeyi hatırlatıyor

mehmed-akif-mithat-cemal-kuntay.jpg

"Ayrı Düşündüler, Ayrılmadılar: Âkif ve Kuntay"

Biri dindar bir şair, öteki Batı'ya dönük bir aydındı. Aynı fikirde değillerdi, ama aynı sofrada otuz üç yıl oturdular. Mithat Cemal Kuntay'ın Mehmed Âkif kitabı bir şairin hayatını anlatıyor, aynı zamanda bugün en çok ihtiyaç duyduğumuz şeyi hatırlatıyor: farklı düşünen birini sevebilmeyi.

Masamdaki kitap kırmızı kapaklı. Ortasında eski bir fotoğraf: diz çökmüş, başını eğmiş bir adam. Üstte yazarın adı: Mithat Cemal Kuntay. Altta büyük harflerle: Mehmed Âkif.¹

İlk bakışta herhangi bir biyografi sanıyorsunuz. Oysa bu kitap, Türk edebiyatının en ilginç dostluklarından birinin hikâyesi. İlginç, çünkü bu iki adam birbirine pek benzemiyordu.

İki ayrı dünya, bir sofra

Âkif camiden, kürsüden, Kur'an'dan ilham alan bir şairdi. Kuntay ise Batı'ya bakan, yeniliğe inanan, dindarlığıyla tanınmayan bir aydındı. Yıllar sonra siyasete de atıldı ve 1950'de CHP'den milletvekili adayı oldu.² Bugünün diliyle söylersek, ikisi "ayrı mahallelerin" insanıydı.

Ama bu iki mahalle arasında duvar yoktu, bir kapı vardı. O kapıdan otuz üç yıl boyunca gidip geldiler.

Bugün bunu hayal etmek bile zor. Biz artık farklı düşünenle aynı masaya oturmuyoruz. Sosyal medyada takipten çıkıyor, sohbette konuyu değiştiriyor, en iyi ihtimalle susuyoruz. Fikir ayrılığını bir dostluğun sonu sayıyoruz. Âkif ile Kuntay ise fikir ayrılığını dostluğun bir parçası saydı.

Kapıyı kapatmayan adam

Bu dostluk bir sınavdan geçti. 1906'da, Abdülhamid döneminde, bir jurnal yüzünden Kuntay'ın evi basıldı. Suçu, Namık Kemal'in bir kitabının baskı kalıplarını saklamaktı. Tutuklandı, sonra bırakıldı. Ama dostlarının çoğu, başlarına bir iş gelmesinden korkup ondan uzak durdu.³

Âkif durmadı. Meşrutiyet ilan edildiğinde yazdığı "İstibdad" şiirini "Kardeşim Midhat Cemal'e" diye ona adadı.

Düşünün: Herkesin pencerelerini kapattığı bir zamanda, size şiirini adayan bir dost. Kuntay bu kitabı yazarken, belki de otuz yıl önceki o ithafa hâlâ teşekkür ediyordu.

Bir dostun gözündeki ayna

Kuntay'ın kitabı bir övgüler listesi değil. Kuntay bir tanık gibi yazıyor. Âkif'in dünya görüşünü paylaşmadığı için övgüsü daha da değerli. Bir taraftarın methiyesini değil, bir dostun tanıklığını okuyoruz.

Bu tanıklığın en güzel cümlesi belki de şu: "Onun iç yüzüne baktığım vakit gökyüzüne, denize bakar gibi ferahlardım."⁴

Bir insanın içine bakıp ferahlamak... Bu cümleyi kuran adam, Âkif'le hemen her konuda tartışabilirdi. Ama onun içine baktığında gördüğü şeyle tartışmıyordu. Fikirler ayrılabilirdi, ama karakter ortadaydı.

Kuntay o karakteri bir başka yerde şöyle anlatır: "Akif için kelimelerin mefhumu tek, bu mefhumların rengi tekti."⁵ Âkif'in dünyasında gri yoktu. Söz sözdü, doğru doğruydu. Bu yüzden belki de Kuntay ona güvendi. Aynı şeyleri düşünmeseler de, Âkif'in ne düşündüğünü her zaman açıkça söyleyeceğini biliyordu.

Ayrılık mı, zenginlik mi?

Bu dostluğu güzelleştiren şey, ayrılıkların üstünün örtülmemesi. Kuntay, Âkif'i kendine benzetmeye çalışmadı. Âkif de Kuntay'ı kendi safına çekmek için dostluğu bir pazarlığa çevirmedi. İkisi de olduğu gibi kaldı. Birbirlerini değiştirmediler, ama zenginleştirdiler.

Âkif'in Safahat'ının kitaplarından biri olan Fatih Kürsüsünde de Kuntay'a ithaf edilmiştir.⁶ Dindar bir şair, kürsüden seslenen bir kitabını dindarlığıyla bilinmeyen bir dostuna adıyor. Bu ithaf, bütün tartışmalardan daha güçlü bir cümle kuruyor: "Ayrı düşünüyoruz, ama ayrı değiliz."

Bugüne bir not

Bugün Âkif'i sahiplenen de, ona mesafeli duran da çok. Her kesim onu kendi tarafına çekmek ya da kendi tarafından itmek istiyor. Kuntay'ın kitabı bu iki tavra da bir cevap veriyor: Âkif'i sevmek için onunla aynı düşünmek gerekmez. Onu en güzel anlatanlardan biri, onunla aynı fikirde olmayan bir dostuydu.

Belki bu kitaptan alacağımız en büyük ders bir şair hakkında değil, kendimiz hakkında. Farklı düşündüğümüz bir insanın içine bakıp "gökyüzüne bakar gibi" ferahlayabiliyor muyuz? Yoksa yalnızca bize benzeyenlerin içinde mi ferahlık arıyoruz?

Âkif ile Kuntay'ın dostluğu, bir asır öncesinden bize bu soruyu soruyor. Cevabı ise hâlâ bizde.

Dipnotlar

¹ Mithat Cemal Kuntay (1885–1956): Şair, yazar, hukukçu; Üç İstanbul romanının yazarı. Kitabın ilk baskısı 1939'da Semih Lütfi Kitabevi'nden çıktı. Timaş Yayınları 2009'da Mehmed Akif: Hayatı-Seciyesi-Sanatı adıyla yeniden yayımladı.

² Mithat Cemal 1950'de CHP'den vekil adayı olmuştu.

³ Mithat Cemal 1906'da Yıldız Sarayı'na ulaşan bir jurnal yüzünden evi basılarak tutuklanmıştı; suçlama, bir Namık Kemal kitabının baskı kalıplarını bulundurmasıydı.

⁴ Kuntay, Mehmed Âkif, 2005 baskısı, s. 27. Aktaran: Mehmet Yılmaz, "Eski ile Yeni Arasında Mithat Cemal Kuntay'la Mehmet Akif'in Dostluğu".

⁵ Kuntay'ın kitabından "Söz Namustur" başlıklı bölüm; MEB İstiklal Marşı sitesinde yer alan alıntı.

⁶ Âkif, Safahat'ın Fatih Kürsüsünde kitabını Mithat Cemal Kuntay'a ithaf etmiştir.

Kaynaklar:

Kaynak:Adanapost

HABERE YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.