Coğrafi İşaretli Ürünlerimiz

- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu, Adana şalgamının Avrupa Birliği'nden (AB) coğrafi işaret tescili alan 45'inci ürün olduğunu bildirdi.

- Türk Patent ve Marka Kurumu Başkanı Muhammed Zeki Durak: "Avrupa'da tescillenen 46 ürünümüz var. Bu ürünlerin 38'i son üç yılda tescil edildi. Avrupa Birliği ile yürüttüğümüz yakın işbirliği sayesinde süreçler hızlandı ve sayılarımız arttı"

WEB TV ADANAPOST - ATO Başkanı Bayram: "GSMH sıralamasında 22. sırada olmak bizi üzüyor…"

- Türkiye'nin 1837 coğrafi işaretli ürünü bulunduğunu kaydeden Durak, "Avrupa'da tescillenen 46 ürünümüz var. Bu ürünlerin 38'i son üç yılda tescil edildi. Avrupa Birliği ile yürüttüğümüz yakın işbirliği sayesinde süreçler hızlandı ve sayılarımız arttı." dedi.

- Coğrafi işaretli ürünlerin AB pazarındaki konumunu futboldaki "şampiyonlar ligi"ne benzeten Durak, bu ürünlerin en üst segmentte değerlendirilmesi için çalışmaların sürdüğünü kaydetti.

Avrupa’da toplam 3.500 coğrafi işaretli ürün bulunurken Türkiye’de potansiyel coğrafi işaretli ürün sayısı 3.000’dir.

Coğrafi işaretli ürünler, belirli bir bölgeyle özdeşleşmiş, o bölgenin doğasına, kültürüne ve üretim yöntemlerine bağlı olarak ün kazanmış ürünlerdir.

Coğrafi işaret, bir ürünün belirli bir niteliğinin, kalitesinin, kendisinin veya ayırt edici özelliklerinin esas olarak coğrafi kökeninden kaynaklandığını gösteren işarettir. Bu işaret; ürünün coğrafi menşeini belirten veya ona atıfta bulunan bir isim, yöresel adlandırma, coğrafi bölge adı ya da bunların birleşimi olabilir.

Ülkemizdeki coğrafi işaret çalışmalarında resmî uygulamalar, 1995 yılında yayımlanan 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile başladı. Ancak bu kararnameye rağmen coğrafi işaretler konusunda yeterli ilerleme sağlanamadı. 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı “Sınai Mülkiyet Yasası” ile birlikte coğrafi işaretlerin tescilinde yeni bir dönem başladı ve tescilli ürün sayısı hızla arttı. Avrupa Birliği (AB) nezdinde başvuru yapmak için öncelikle TÜRKPATENT’e başvuru yapılarak ülkemizde coğrafi işaret tescilinin gerçekleştirilmesi gerekiyor. AB’ye yapılan başvurular doğrudan tescil ettiren veya Türk Patent ve Marka Kurumu aracılığı ile Avrupa Komisyonu'na gönderiliyor. *

Coğrafi İşaretli Ürünleri, Ticari Marka Ürünlerinden Ayıran Özellikler Nelerdir?

Coğrafi işaretlerin kişilere değil, belirli bir bölgeye ya da yöreye ait olması, onları diğer fikri ve sınai mülkiyet haklarından ayıran önemli bir özelliktir. Markalaşmada işlevleri ticari markalara benzerlik gösterse de bazı yönleriyle farklılaşırlar;

• Ticari markalar ürünü sahibiyle özdeşleştirirken coğrafi işaretler ürünü esas olarak menşeiyle özdeşleştirir.
• Ticari markalar, sermayeye dönüştürülerek pazarlamak isteyen girişimcilere tahsis edilebilirken coğrafi işaretler tahsis edilemez ve sadece ürünün menşeine bağlıdır.
• Ticari markalar özel haklar olup uygulanması daha kolaydır. Buna karşın coğrafi işaretler kamu haklarıdır. Bu nedenle coğrafi işaretlerin ihlal edilmesi durumunda hukuki işlemler daha karmaşık ve zor olabilir.
• Ticari markalar tanımlanmış veya tanımlanmamış çeşitli niteliklere sahip olabilirken coğrafi işaretler tüketicinin ilgisini çeken ve ürünün itibarını, kalitesini garanti altına alan benzersiz özelliklere sahiptir.

Türkiye’de uygulanan coğrafi işaret sistemi, bazı yönleriyle Avrupa Birliği’nden farklılık gösterir. Örneğin AB’de tarım dışı ürünler coğrafi işaret sistemi kapsamında yer almazken Türkiye’de halı, kilim, battaniye, taş gibi ürünler de coğrafi işaret koruması altındadır. Avrupa’da toplam 3.500 coğrafi işaretli ürün bulunurken Türkiye’de potansiyel coğrafi işaretli ürün sayısı 3.000’dir. Bu, büyük bir kültürel ve ekonomik zenginliği yansıtır. Gıda ve tarım ürünü olan coğrafi işaretlerin AB’de tescili, 1151/2012 sayılı Tüzük ve bu Tüzüğün 668/2014 sayılı Uygulama Yönetmeliği uyarınca gerçekleştirilmektedir. TÜRKPATENT tarafından başvurusu yapılan ve Avrupa Komisyonu’nca incelenerek tescil edilen coğrafi işaretli ürünleri listeleyen veri tabanına buradan ulaşabilirsiniz.*

Türkiye'nin Haziran 2025 tarihi itibarıyla AB tescilli ürünleri:

1. Gaziantep Baklavası
2. Aydın İnciri
3. Aydın Kestanesi
4. Bayramiç Beyazı
5. Malatya Kayısısı
6. Milas Zeytinyağı
7. Taşköprü Sarımsağı
8. Giresun Tombul Fındığı
9. Antakya Künefesi
10. Şanlıurfa’nın Suruç Narı
11. Kahramanmaraş’ın Çağlayancerit Cevizi
12. Gemlik Zeytini
13. Edremit Zeytinyağı
14. Milas Yağlı Zeytini
15. Ayaş Domatesi
16. Maraş Tarhanası
17. Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini
18. Ezine Peyniri
19. Aydın Memecik Zeytinyağı
20. Safranbolu Safranı
21. Araban Sarımsağı
22. Osmaniye Yer Fıstığı
23. Bingöl Balı
24. Bursa Şeftalisi
25. Hüyük Çileği
26. Bursa Siyah İnciri / Bursa Siyahı
27. Söke Pamuğu
28. Manisa Mesir Macunu
29. Gaziantep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi
30. Silifke Yoğurdu
31. Aydın Memecik Zeytini
32. Erzincan Tulum Peyniri
33. Aydın Çam Fıstığı
34. Afyon Pastırması
35. Afyon Sucuğu
36. Gaziantep Fıstık Ezmesi
37. Mut Zeytinyağı,
38. Kırkağaç Kavunu
39. Hatay Kaytaz Böreği
40. Gaziantep Lahmacunu
41. İpsala Pirinci
42. Bursa Kestane Şekeri
43. Yenice Ihlamur Balı
44. Maraş Çöreği
45. Adana Şalgamı

Coğrafi işaretli ürünlerimizin AB tarafından tanınması, ürünlerimizin adlarının korunmasına ve yöresel özellikleriyle birlikte tanıtılmasına büyük katkı sağlayacaktır.

*Doç. Dr. Cem Erdoğan