Emperyalizme Karşı Kurtuluş Savaşı: 5 Ocak

Birinci Dünya Savaşı sonunda imzalanan Mondros Anlaşması sonrasında Adana, coğrafya ve strateji bakımından İngiltere’nin ve Fransa’nın mücadele alanlarından biri olmuştur.

Fransa siyasi baskısını artırarak 15 Eylül 1919’daki Suriye İtirafnamesiyle amacına ulaşmış, İngiltere’den istediğini almış, Adana bölgesinde etkin aktör durumuna gelmişti.

Çukurova bölgesinde Ermeni Devleti kurma vaadiyle Ermenileri ateşleyen Fransa, Kilka Ermenistanı (Çukurova)şemsiyesiyle Dörtyol, Tarsus, Adana, İskenderun ve Mersin’i işgal edip, işgalin yönetimine Albay Edouard Bremond (1868-1948) atanmıştı...

İşgalci Fransız Komutanı: Édouard Brémond

Adana tarihinde unutulmaz izler bırakan kişiler arasında onun adı sık sık geçer. Ama onun özelliği Aralık 1918 sonlarında başlayan Fransa’nın Kilikya-Ermenistan’ı olarak da isimlendirdiği Çukurova’ya (Mersin, Adana, Osmaniye ve Hatay) gönderdiği işgal yönetimi başkanı olması, çatışmalar katliamlarla anılmasıdır. Bahsi geçen kişinin adı Edward BREMOND’dur.

Fransız subayı Édouard Brémond, 1888’de Saint-Cyr Askeri Okulu’nda eğitim aldı. Fransız ordusunun 19. yüz yıl sonlarında yetiştirdiği en parlak askerler arasında idi.

14 Ekim 1911’de Fransa’nın bir sömürgesi olan Fas'taki 18. Piyade Alayı'na binbaşı olarak atandı. Halkla iyi ilişkiler kurmak için Arapça ve Kuran okuma, İslam dinini yorumlama üzerine ihtisas yaptı. Brémond’un o dönemde Fas’taki görevi, yerel isyanları önlemekti.

Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1914-1915 yılları arasında 64. Piyade Alayı'na komuta etti. Fransa onu 1916 yılında Lawrence ile birlikte aynı amaç için çalışmak üzere Arabistan’a Hicaz bölgesine gönderdi. Osmanlı askerlerinin Arabistan cephesinde peş peşe aldığı yenilgilerde Mekke Emiri Şerif Hüseyin’e yardımcı oldu. Ağustos 1916'dan Aralık 1917'ye kadar Mısır Sultanlığı'ndaki Fransız askeri misyonunun başında bulundu. Bu görevi sırasında, 11 Ocak 1917'de, Albay rütbesine terfi etti.

Osmanlı ordusunun yenilgisi ve arkasında Mondros anlaşmasının imzalanması ile birlikte Fransa’nın Suriye ve ona bitişik durumdaki Çukurova Bölgesini işgal edeceği gerçeği ortaya çıktı. Ve Fransız savaş gemileri Aralık 1918 içinde Mersin limanına gelmeye başladılar.

Suriye İtilafnamesi gereği Çukurova’yı terk eden İngiliz birliklerinin yerine, Fransız yönetimi, Albay Bremond’u işgal yönetimi için Adana’ya gönderdi.

Fransız subay Bremond’un yönetimine sayıca kabarık Ermeni askerleri ve farklı gruplardan toplanan Afrika birlikleri tahsis edilmiştir.

Emrindeki kuvvetin büyüklüğü nedeniyle Adana bölgesinde tam hâkimiyet kurduğuna karar veren Albay Bremond, ilk günden itibaren bölge halkına sert davranmaya, züllüme başlamıştır.

Albey Bremod, Adana Vali konağının üçüncü katındaki kendisine ayrılan makam odasında çalışmalara başladı. Osmanlı yönetiminin Adana Valisi de aynı binada görev yapıyordu.

5 Ocak: Emperyalizme Karşı Kurtuluş Savaşı

Bremond’un sözde kendisine verilen görevi gereği Çukurova’da (Adana) azınlıklar arasında adil bir yönetim uygulayacaktı. Hristiyan Ermeniler ve Türk çoğunluk içindeki Çerkezler, Kürtler ve Araplar da dahil barış ortamını sağlayacaktı.

Bremond, Adana vilayetinin askeri kontrol yönetimine başlarken hedefinin de 1919 yılı içinde Adana’ya gelen ve sayıları 120.000’e ulaşan Ermenilerin toplam nüfusun %-25’ini teşkil ettiği… Fransız kontrol yönetiminin sürmesi halinde 15 yıl sonra (1930’lu yılların içinde) Adana nüfusunun yarıdan fazlası Ermeni olur ki o zaman “Kilikya-Ermenistanı” ülke idealleri de gerçekleşmiş olur.

Özetle söylemek gerekirse Albay Bremond, emperyalizmin askeri işgal valisi, Adana vilayetinin Ermenistan olması için görevlendirilen bir kumandan idi.

Bremond’un Fransız arşivlerinden çıkan raporlarında ise Adana’yı 1919 yılından 15 yıl sonra nüfusunun %-51’i Ermeni olmak üzere Kilikya-Ermenistan’ının kurulması olduğudur.

Bremond görevi süresince Çukurova’dan elde edilecek pamuk miktarını hesaplayan çalışmaları da yürüttü. Ancak Bremond’un Fransız milli belge arşivinde bulunan belgelerinden anlaşıldığı kadarıyla 1913 yılında Adana’da elde edilen pamuk miktarı 130.000 balyadır. Fransa’nın işgalinin devam ettiği 1920 yılında pamuk üretimi 30.000 balyaya kadar düşmüştür. Barışcı bir ortamın sürmesi halinde kısa zamanda üretim artışına gidilerek kısa zamanda pamuk üretimi en yüksek seviyeye çıkarılacaktır. Şimdilik Çukurova’da pamuk üretimi yapılan arazi miktarı 400.000 dönüm civarındadır. Ama sulama sisteminin gelişmesi ile birlikte bu rakam artacaktır. Adana Fransa için cazip ekonomi bölgesidir. Mısır’dan daha ileri seviyede tarım üretimi gerçekleşebilir.

Kısaca Albay Edouard Bremond, Fransızların Adana’yı işgalinin, Batı emperyalizminin sembol ismidir.

Kuvayi Milliye güçlerinin etkin ve kararlı mücadelesi sayesinde Adana’da ummadığı şekilde şaşıran, yönetim kabiliyetini ve inisiyatifini yitiren Albay Bremond, hatıratında kendi emir komuta ve idare anlarını her ne kadar olduğundan değişik aktarmaya çalışsa da çok tartışılan bir yönetici olmuştur.

20 Aralık 1921 tarihinde Ankara Meclis Hükümeti ile Fransa arasında imzalanan “Ankara Antlaşması” üzerine işgal kuvvetleri 5 Ocak 1922 tarihinde Adana’dan çekilmişlerdir. Türk Kuvvetleri Adana’ya girmiştir. Kutlu olsun!

Albay Edouard Bremond askerleriyle birlikte Adana Tren Garı’ndan gönderildi ama geride zihniyetleri ve Batıcılık adı verilen sömürgeci politikaları kaldı. Batıcılar, işgalcilerin yapmaya cüret edemeyeceği boyutta tahribat yaptı... Adana’daki yıkım ve bozulma hala da devam ediyor.