Bir Ova, Bir Lamba, Bir Vefa: Akif'in Çukurova Akşamları

Bir Ova, Bir Lamba, Bir Vefa: Akif'in Çukurova Akşamları
Yıl 1896. Baytar Mektebi'ni üç yıl önce bitirmiş yirmi üç yaşında bir genç, Beşinci Ordu'nun süvari alayına at almak için kurulan heyetle Çukurova'ya gelir. Yanında hocası Baytar Miralayı İbrahim Edhem Bey vardır. Gencin adı Mehmed Âkif'tir.

Bir Ova, Bir Lamba, Bir Vefa: Akif'in Çukurova Akşamları

Yıl 1896. Baytar Mektebi'ni üç yıl önce bitirmiş yirmi üç yaşında bir genç, Beşinci Ordu'nun süvari alayına at almak için kurulan heyetle Çukurova'ya gelir. Yanında hocası Baytar Miralayı İbrahim Edhem Bey vardır. Gencin adı Mehmet Âkif'tir. Henüz ne Safahat vardır ne İstiklal Marşı.

Akif burada kendi ifadesiyle "bir sene kadar" kalır. Bunun beş ayı Seyhan kıyılarında geçer. Kısa bir süre. Ama bazı yıllar takvimde bir yıl, insanın içinde bir ömür sürer.

8 Haziran 1896'da dostu Arifî Bey'e "Esselâm ey müsellemü'l-irfan" diye başlayan yaklaşık yüz mısralık manzum bir mektup yazar. Dizelerde Adana'nın adı geçmez. Mektubu elli üç yıl sonra yayımlayan damadı Ömer Rıza Doğrul, Akif'in o günlerde "Adana'da hayvan mübâyaasında memur" olduğunu not edecektir. Bir gün milletin marşını yazacak kalem, o günlerde at seçen sıradan bir devlet görevlisinin elindedir. Akif'te unvan hiçbir zaman işin önüne geçmedi. Yirmi yıllık memuriyetini de 1913'te, sevip saydığı amirine haksızlık yapıldığı için tek bir istifayla bırakacaktır. Devletin parasıyla at alan bir memurun kantarı, vicdanıdır.

Heyet yayla yayla, köy köy dolaşır. Akif ömrünün sonunda o günleri şöyle anlatacaktır: "Adana havâlisinde dolaştım ve hasbelmeslek köylerle, köylülerle gayet sıkı temas ettim." Fatih'in mahallelerinde büyümüş bir İstanbul çocuğu, Anadolu'yu burada kitaptan değil, ahırdan, harmandan, yayla yolundan öğrenir. Biyografi yazarı Fahir İz de bu görevlerin ona köylünün ve kasaba insanının hayatını ilk elden tanıttığını vurgular. Genç baytarın gözü keskin, dili nükteli: Çukurova'da yeni türeyen zümrelere takıldığı bir hicviyede "Ayran daha midesinde kaynar" der. Safahat'ın tenkitçi şairi burada filizlenmektedir.

Yakın dostu Mithat Cemal Kuntay, Akif'in gözündeki Adana'yı tek cümleyle anlatır: "hazinelerinin üstünde açlıktan ölen masal zengini." Bu bir şehrin değil, bütün bir memleketin teşhisidir. Bereketli bir ovada insanın yoksul kalmasını Akif kader saymadı. Sebebi toprakta değil insanda aradı: ihmalde, bilgisizlikte, gayretsizlikte. Şiirinde durmadan tekrarlayacağı çalışma ve ilim çağrısının ilk derslerinden biri belki de bu ovanın çelişkisiydi. Ona göre iman, insanı eli kolu bağlı bırakan bir teslimiyet değil, emaneti korumaya çağıran bir sorumluluktu.

Adana günlerinin manevi izleri şiirlerinde de durur. Akif burada "Mahşer" adlı bir şiirle bir "Naat-ı Şerif" yazar, İstanbul'a dönünce bunları hatıra olarak Fatih Camii'nin baş imamına verir. 1898'de Resimli Gazete'de yayımladığı "Gazâlî" manzumesini ise Hoca Hâlis Efendi'ye ithaf eder ve şiirde "Havâli-i Seyhan'da beş ay kadar" kaldığını söyler. Seyhan kıyısında yoksulluğu gören gencin kalemi, ilmi ve imanı bir arada taşıyan bir büyüğün adına yönelir.

Adana yılının en kalıcı hediyesi ise bir insandır. Gün boyu yaylalarda at seçilir. Akşam olunca genç baytar heyet reisi İbrahim Bey'in yanına gider. Bursalı İbrahim Edhem Bey, Akif'in Baytar Mektebi'ndeki hocasıdır ve 1890'da basılan İcmâl-i Baytarî ile veteriner hekimliğimizin öncülerindendir. Mithat Cemal'in aktardığına göre birlikte Arapçadan, Farsçadan, Fransızcadan edebî eserler okurlar. Akif hocasını sonradan "benim sebeb-i feyzim odur" diye anacaktır. Doğu'ya da Batı'ya da aynı dikkatle bakmayı biraz da o akşamlarda öğrenir.

Bu bağ Adana'da kalmaz. Akif 1897'den 1899'a kadar İbrahim Bey'e mektup yazmayı sürdürür. Hocası öldüğünde Safahat'ın ilk kitabına girecek mersiyeyi yazar:

Demek; görünmeyeceksin ile'l-ebed bana sen.

Bu mısrada bir talebenin hocasına vefası var. İnsanı yetiştiren bazen bir kitap değil, yanında yürüyen bir büyüktür.

Akif Adana'dan ayrıldıktan sonra kürsülere çıktı, Meclis'e girdi, İstiklal Marşı'nı yazdı, son yıllarını Mısır'da gurbette geçirdi. Adana bu uzun yolun başında, belki de en sessiz duraktır. Ama o durak geriye bir ölçü bıraktı: Bir şehrin zenginliği toprağıyla değil, insanına verdiği değerle ölçülür. Hazinenin üstünde kimse aç kalmamalıdır.

27 Aralık'ta Akif'i vefatının 90. yılında anacağız. Onu anarken, Çukurova'nın tozlu yollarında atların peşinde yürüyen o genç baytarı da hatırlayalım. İstiklal Marşı'nın "bu toprak" dediği yeri, Akif belki en iyi o yürüyüşlerde tanıdı.

Mehmet Yürekli

Adana, 23 Kasım 2026

Kaynaklar

Mithat Cemal Kuntay, Mehmed Âkif: Hayatı, Seciyesi, San'atı, Semih Lütfi Kitabevi, İstanbul 1939.

Mehmet Akif Ersoy Şiir Külliyatı (İstiklâl Marşı'nın Kabulünün Yüzüncü Yılına Armağan), TBMM Yayınları, "İlk Safahat" bölümü.

Arkamda Serilmiş Yere Bir Mazi: Mehmet Akif'in Mektupları, haz. N. Turinay, M. R. Soydan, S. Karakılıç, TBMM Yayınları.

Fahir İz, "Mehmet Akif Ersoy (1873–1936): A Biography", Erdem, 1988.

Kaynak:adanapost

HABERE YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.